نگهدارنده ارتودنسی یا ریتینر چیست؟

نگهدارنده ارتودنسی یا ریتینر (Retainer) یک قطعه ساخته شده از پلاستیک و فلز است که اختصاصی برای هر بیمار و متناسب با نیازهای او برای درمان ارتودنسی ساخته می‌شود.

استفاده از نگهدارنده ارتودنسی نسبتاً متداول است و کودکان و بزرگسالان زیادی ریتینر استفاده می‌کنند.

چرا باید نگهدارنده ارتودنسی استفاده کنیم؟

  1. نگهدارنده ارتودنسی در کودکان به دلایل مختلف استفاده می‌شود. متداولترین علت استفاده از آن، کمک به حفظ موقعیت جدید دندان‌ها پس از درآوردن براکت ارتودنسی است. پس از درآوردن براکت ممکن است دندان‌ها حرکت کنند به همین علت نگهدارنده ارتودنسی در دهان قرار می‌گیرد تا آنها را تحت کنترل داشته باشد. طول مدت استفاده از نگهدارنده ارتودنسی را ارتودنتیست با توجه به شرایط بیمار، مشخص می‌کند. مثلاً ممکن است کودکی لازم باشد تا سه ماه تمام وقت نگهدارنده ارتودنسی را استفاده نماید و پس از آن تنها شب ‌هنگام نگهدارنده را در دهان بگذارد و کودک دیگری ممکن است از ابتدا تنها شب ‌هنگام نگهدارنده را در دهان بگذارد اما طول دوره استفاده از نگهدارنده برای او بیش از یک سال باشد.
  2. همچنین ممکن است از نگهدارنده ارتودنسی برای بستن فاصله بین دندان‌ها و یا حرکت جزئی یک دندان استفاده شود. در چنین مواردی براکت ارتودنسی نیاز نیست چرا که ریتینر می‌تواند همین کار را انجام دهد. برای بستن فاصله دندان‌ها باید نگهدارنده ارتودنسی تا چند سال استفاده شود و سپس برای نگه داشتن دندان‌ها در موقعیت جدید نیز مدتی استفاده می‌شود.

علت استفاده از نگهدارنده ارتودنسی هر چه که باشد، ممکن است در ابتدا تا چند روز اول کمی احساس فشار در دندان‌ها تجربه شود. این امر کاملاً طبیعی است و خیلی زود برطرف می‌شود.

  1. نگهدارنده می‌تواند به برخی از مشکلات دهان و دندان نیز کمک نماید. گاهی اوقات ممکن است برای کمک به مشکل پزشکی مانند فشار زبان (عادت فشار دادن شبانه دندانهای جلویی هنگام صحبت کردن یا بلعیدن) از آن استفاده شود.

چرا دندان‌ها پس از درآوردن براکت ارتودنسی حرکت می‌کنند؟

بدن انسان دائماً در حال تغییر است. همان ‌طور که ریه‌ ها هرگز از عملکرد تنفس و دم و بازدم متوقف نمی‌شود و تا زمانی که زنده هستیم فعالیت می‌کنند، قلب همیشه می‌تپد ، دستگاه گوارش همیشه پس از خوردن غذا شروع به فعالیت می‌کند، موها و ناخن‌ها رشد می‌کنند و سلول‌های پوست بازسازی می‌شوند، بافت‌های نرم و سخت دهان نیز دائماً در حال تغییر هستند.

حتی پس از این که با درمان ارتودنسی دندان‌ها را به موقعیت مطلوب رساندید، باز هم دندان‌ها تمایل به حرکت دارند. حرکت دندان‌ها به عوامل زیر مرتبط است:

  • رباطها ثابت نیستند – در واقع دندانها به استخوان فک جوش نخورده اند به همین علت قابلیت حرکت تدریجی دارند. رباطها بافت‌های رشته ‌ای هستند که دندان را به استخوان فک متصل می‌کنند.

این رباطها، رباط پریودنتال نام دارند. رباط پریودنتال برخلاف استخوان سخت نیستند بلکه انعطاف ‌پذیر هستند و خاصیت کشانی دارند (نوار رشته ای شکل پیرامون دندان در شکل بالا که با رنگ نارنجی مشخص شده است). این رباطها باعث می‌شود بتوان طی درمان ارتودنسی، دندان‌ها را با اعمال نیروی ملایم و پیوسته به تدریج حرکت داد. از طرفی به علت همین ویژگی پس از پایان درمان ارتودنسی و یا حتی در افرادی که درمان ارتودنسی انجام نداده ‌اند، دندان‌ها به مرور زمان تحت نیروهایی که بر آنها وارد می‌شود حرکت می‌کنند.

شکل- زبان به دندانها فشار وارد میکند و دندانها را به بیرون میراند اما وجود نگهدارنده ارتودنسی (خط صورتی رنگ احاطه کننده دندانها در شکل بالا) در مقابل این نیرو مقاومت کرده و به دندانها اجازه حرکت نمیدهد.

  • نیروهایی که بر دندان وارد می‌شوند – جالب است بدانید دائماً نیروهای بدن آنها وارد می‌شوند. هنگامی که غذا می‌خورید، صحبت می‌کنید و به هر شکلی از دهان خود استفاده می‌کنید در واقع بر دندان‌ها فشار می‌آورید. عاداتی مانند دندان قروچه، جویدن ناخن، جویدن آدامس، استفاده از دندان به عنوان ابزار و عادات دهانی دیگر همگی نیروهایی اعمال می‌کنند. هر چند این نیرو ممکن است کم باشد اما به مرور زمان باعث حرکت دندان‌ها می‌شود. از طرفی در حالت طبیعی همه چیز به سمت مقاومت کمتر پیش می‌رود. در طول روز و در طول زندگی، عضله ‌های فک و صورت هزاران نوع حرکت انجام می‌دهند. هر بار که صحبت می‌کنید، نفس می‌کشید، غذا می‌جوید، عطسه می‌کنید و یا لبخند میزنید عضله ‌های متفاوتی فعالیت می‌کنند. همه این عضله‌ های قدرتمند دائماً در حال وارد کردن نیرو به دندان‌ها هستند.

  • بازسازی کامل بافت‌ها مدتی طول می‌کشد – پس از آن که درمان با براکت تمام شد، هنوز مدتی طول می‌کشد تا استخوان و بافت‌های پیرامون دندان‌ها کاملاً بازسازی و با شرایط جدید سازگار شوند. به همین علت اگر نیروی خارجی مانند نگهدارنده ارتودنسی دندان‌ها را در جای خود نگه ندارد، به علت نرم بودن استخوان احاطه کننده دندان‌ها دوباره به جای قبلی خود برمی‌گردند. به این حالت حافظه دهان گفته می‌شود. رباط‌های پریودنتال و ساختارهای دیگری که دندان‌ها را در جای خود نگه می‌دارند، تا مدتی هنوز تمایل دارند به جای قبلی خود بازگردند. بنابراین با نگهدارنده ارتودنسی نباید این امکان را به آنها بدهید.

  • تغییراتی که در دهان ایجاد می‌شود تعادل جدیدی ایجاد می‌کند – هنگامی که یک دندان خود را می‌کشید، دندان‌های مجاور و مقابل آن دیگر مانعی بر سر راه خود نمی‌بینند و متوجه عدم مقاومت در مقابل خود می‌شوند به همین علت شروع به حرکت و انحراف به سمت جای خالی می‌کنند. در واقع هر تغییری که در محیط دهان ایجاد می‌شود به همین صورت است و سایر ساختارها به دنبال برقراری تعادل متناسب با آن برمی‌آیند. تغییرات مرتبط با رشد و افزایش سن در دهان نیز باعث می‌شود موقعیت دندان‌ها نسبت به یکدیگر تغییر کند.

  • تغییرات مرتبط با افزایش سن به مرور زمان تغییراتی در ساختارهای دهان ایجاد می‌کند. در کودکان به مرور زمان فکها رشد می‌کنند و این باعث تغییر موقعیت دندان‌ها می‌شود. علاوه بر این با افزایش سن عضله ‌های فکها باعث می‌شود پهنای فک به مرور زمان کمتر شود. بنابراین فضای کمتری برای دندان‌ها باقی می‌ماند. به همین علت به مرور زمان دندان‌ها شروع به کج شدن و هم‌پوشانی می‌کنند. یکی دیگر از تغییرات طبیعی مرتبط با سن ، حرکت دندان‌ها به سمت جلوی دهان است. این فاکتورها را در کنار فشار حاصل از حرکت زبان و لب‌ها در نظر بگیرید تا متوجه شوید چرا دندان‌ها به مرور زمان و با افزایش سن کج میشوند.